Mobbing Nedir? Mobbinge maruz kaldığınızı düşünüyorsanız neler yapmalısınız?

Ülkemizde yaygın olarak kullanılan ifadesiyle işyerinde psikolojik taciz, “Mobbing” Latinkökenli bir kelimedir. Türk Dil Kurumu’nun “Bezdiri” olarak tanımladığı olgu; sistemli bir şekilde, süreklilik arzeden bir sıklıkta çalışanı sindirme maksadı ile kişinin özgüvenine uygulanan psikolojik saldırgan davranışı ifade etmektedir. Başka bir ifade ile işyerinde bir veya birkaç kişinin, istenmeyen kişi olarak ilan ettikleri kişiyi, dışlayarak, sözlü ya da fiziksel tacizde bulunarak mutlak itaate zorlama, yıldırma ve bezdirmesidir. Kelimenin hukuki tanımı ise Ankara 8. İş Mahkemesi tarafından “İşyerinde bireylere üstleri, eşit düzeyde çalışanlar ya da astları tarafından sistematik biçimde uygulanan her tür kötü muamele, tehdit, şiddet, aşağılama vb. davranışları içermektedir.” şeklinde yapılmıştır.

Unsurları

Tanımlardan da anlaşılacağı üzere her davranış şekli mobbing oluşturmayacaktır, davranış şeklinin mobbing kavramına girmesi için taşıması gereken özellikler vardır. Bunlar:

• İşyerinde gerçekleşmelidir.

• Üstler tarafından astlarına uygulanabileceği gibi, astları tarafından üstlerine de uygulanabilir ya da eşitler arasında da gerçekleşebilir.

• Sistemli bir şekilde yapılmalıdır. • Süreklilik kazanmış bir sıklıkla tekrarlanmalıdır

• Kasıtlı yapılmalıdır.

• Yıldırma, pasifize etme ve işten uzaklaştırma amacında olmalıdır. • Mağdurun kişiliğinde, mesleki durumunda veya sağlığında zarar ortaya çıkmalıdır.

• Kişiye yönelik olumsuz tutum ve davranışlar gizli olabileceği gibi açıktan da olabilir.

Kısaca bir kişiye işyerinde üstleri, astları veya eşitleri tarafından gizli veya açık; yıldırma, pasifize etme, işten uzaklaştırma kastıyla; sistemli ve sürekli şekilde uygulanan davranış ve tutumlar neticesinde kişinin meslek hayatında, kariyerinde ruh ve beden sağlığında zararlar meydana gelmesine mobbing (işyerinde yapılan duygusal taciz) diyebiliriz.

Mobbingin özel ya da kamu sektöründe faaliyet gösteren her türlü işyerinde olması mümkündür. Herhangi bir çalışan mobbing mağduru olabilir. Çalışma ortamlarında üst kademelerden alt kademelere veya alt kademelerden üst kademelere yapılan psikolojik şiddete, “hiyerarşik (dikey) şiddet” denirken, eşit statüde bulunanlar arasında uygulanan psikolojik şiddete, “fonksiyonel (yatay) şiddet” denmektedir. Bazı davranışlar işyerinde psikolojik tacizin temel örneklerini oluşturmaktadır.Bunlar:

• Çalışanı, yeterli çabayı göstermemekle suçlamak, • Çalışanı, yaşından dolayı deneyimsizlikle itham etmek ve aşağılamak,

• İşyeri imkânlarından faydalanılmasını engellenmek,

• Aşırı iş yüklemek, makul olmayan sürelerde işin bitirilmesini talep etmek,

• Çalışana, görevi ile ilgili olmayan ya da başarısız olacağı işler vermek, • Çalışana sürekli hatalarını hatırlatmak, • İşle ilgili düşüncesini açıklamasına izin vermemek,

• İş arkadaşları ya da müşteriler gibi üçüncü kişilerin önünde hakaret etmek ya da küçük düşürmek,

• Performansı hakkında ağır ithamlarda bulunmak, • İşten atmakla tehdit etmek, • Çalışanın telefon ya da e-postalarına cevap vermemek,

• Çalışanı, bulunması gerekli toplantılardan haberdar etmemek,

• Çalışanın iş arkadaşlarıyla iletişim kurmasını engellemek, izole edecek fiziksel bir iş ortamı yaratmak,

• Çalışan hakkında söylenti yaymak ya da dedikodu yapmak,

• Çalışana basit ya da az görev vermek, • Çalışana fiziksel şiddet uygulamak ya da uygulanacağına dair tehdit etmek,

• Çalışanın ruh sağlığı hakkında imalarda bulunmak.

Mobbinge Uğrayan Kimse Nasıl Davranmalıdır?

İşyerlerinde psikolojik tacize maruz kaldığını düşünen kişi öncelikle içinde bulunduğu durumu sağlıklı bir şekilde değerlendirmelidir. Kişi yaşanılan sürecin işyerinde psikolojik taciz olduğu yönünde kanaate varırsa aşağıda belirtilen hususlara dikkat etmelidir.

• Kişi, öncelikle çatışmadan kaçınılmalı ve sakin olmaya gayret etmelidir.

• Psikolojik taciz üst yönetim tarafından gerçekleştirilmiyorsa konuyu üst yönetime uygun bir şekildeiletmelidir.

• Psikolojik tacize uğradığını kanıtlayacak yazışma, not, mesaj, e-posta gibi bilgi ve belgelerisaklamalıdır.

• Yaşanılan psikolojik taciz sürecine ilişkin günlük tutmalıdır.

• Yaşanılan sürece şahit olan/ olabilecek çalışma arkadaşları ile görüşmelidir.

• Kişi, üyesi olduğu sendikadan destek talep etmelidir.

• Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın İletişim Merkezi Alo 170’i arayarak, işyerlerinde psikolojik taciz konusunda uzman psikologlardan destek almalıdır.

• Kişi, ihtiyaç duyduğunda mutlaka tıbbi ve hukuki destek almalıdır.

• İşyerlerinde psikolojik tacize maruz kalan kişi sorunu işyerinde çözemediği takdirde konuyu yargıya taşımalıdır.

Başvurulabilecek Hukuki Yollar

Mobbing işyerinde ve işçiye karşı yapıldığından İş Kanunuyla yakından alakalıdır. Ancakmobbing sadece İş Kanunu’nu ilgilendiren bir konu olmayıp, aynı zamanda Borçlar Kanunu, Medeni Kanun ve Ceza Kanunu açısından da netice doğurmaktadır. Ayrıca mobbing kavramı uluslararası hukukla da bağlantılıdır.

4857 Sayılı İş Kanunu’nda mobbing kavramına doğrudan yer verilmemiştir. Ancak 24 ve 25. Maddelerde işçinin fesih hakkı düzenlenmiştir. Mobbing uygulaması açısından 24.maddenin 2. bendi önemli olup, madde “Ahlak ve İyiniyet Kurallarına Uymayan Haller ve Benzerleri” başlığını taşımaktadır. Maddeye göre sayılan hallerde işçinin derhal ve haklı sebeple iş akdini feshetme hakkı doğacaktır.

Aynı şekilde 25.madde de işverenin, süresi belirli olsun veya olmasın maddede yazılı hallerde iş sözleşmesini sürenin bitiminden önce veya bildirim süresini beklemeksizin feshedebileceği belirtilmiş ve “ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve benzerleri” sayılmıştır.

İş Kanunu’nun eşit davranma ilkesini düzenleyen 5. maddesi ile iş ilişkisinde dil, ırk, cinsiyet, siyasal düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep ve benzeri sebeplere dayalı ayırım yapılamayacağı düzenlenmiş ve aksine davranış halinde işçinin, dört aya kadar ücreti tutarındaki uygun bir tazminattan başka yoksun bırakıldığı haklarını da talep edebileceği belirtilmiştir. Eşit davranma ilkesi sadece iş kanunu açısından değil, pek çok ulusal ve uluslararası düzenlemelerde de koruma altına alınmış, temel kurallardan biridir.

Yine İş Kanunu’nun “Çalışma koşullarında değişiklik ve iş sözleşmesinin feshi” başlıklı 22 nci maddesi de işçinin hak etmediği yerde çalışmaya zorlanması, ani yer değişiklikleri konusunda dikkate alınabilecektir.

6098 sayılı Borçlar Kanunu’nun “İşçinin Kişiliğinin Korunması” başlıklı 417. Maddesine göre “İşveren, hizmet ilişkisinde işçinin kişiliğini korumak ve saygı göstermek ve işyerinde dürüstlük ilkelerine uygun bir düzeni sağlamakla, özellikle işçilerin psikolojik ve cinsel tacize uğramamaları ve bu tür tacizlere uğramış olanların daha fazla zarar görmemeleri için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür. [...] İşverenin yukarıdaki hükümler dâhil, kanuna ve sözleşmeye aykırı davranışı nedeniyle işçinin ölümü, vücut bütünlüğünün zedelenmesi veya kişilik haklarının ihlaline bağlı zararların tazmini,sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumluluk hükümlerine tabidir.” İşverenin bu maddeye aykırı davranışları sonucu ortaya çıkan zararların tazmini, sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumluluk hükümlerine tabi tutulmuştur.

657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun “Davranış ve işbirliği” başlıklı 8 inci maddesi devlet memurlarının işbirliği içerisinde çalışmasının esas olduğunu belirtmiştir. “Amir durumunda olan devlet memurlarının görev ve sorumlulukları” başlıklı 10 uncu maddesi ise amirlerin hakkaniyet ve eşitlik esasına dayanarak memurlarına davranmasını belirtmiştir. Söz konusu hükümler memur mobbing mağdurları açısından dikkate alınmalıdır.

Ayrıca kişi, işyerinde mobbinge neden olan ve kişilik haklarını zedeleyen bir davranış, söz ya da işlemle karşılaştığında veya karşılaşabilme hali ortaya çıktığında TMK m. 25’e göre , kendi yerleşim yeri veya davalının yerleşim yeri mahkemesine başvurarak hâkimden; Saldırı tehlikesinin önlenmesini, sürmekte olan saldırıya son verilmesini, sona ermiş olsa bile etkileri devam eden saldırının hukuka aykırılığının tespitini, isteyebilir. Ayrıca bunlarla birlikte, düzeltmenin veya kararın üçüncü kişilere bildirilmesi ya da yayımlanması isteminde bulunabilir, maddi ve manevi tazminattalep edebilir, hukuka aykırı saldırı dolayısıyla elde edilmiş olan bir kazanç varsa bu kazancın kendisine verilmesine ilişkin istemde de bulunabilir.

Özetle, işyerinde mobbinge maruz kaldığınızı düşünüyorsanız bu konuda kanunların sizi koruduğunun bilincinde olun. Danışmak istediğiniz bir konu olursa her zaman bizimle iletişime geçebilirsiniz.